MAKİNE GÜVENLİĞİNDE YENİ DÖNEM, AB'NİN 2023/1230 SAYILI YENİ MAKİNE REGÜLASYONU'NUN 20 OCAK 2027'DE UYGULANMASIYLA BAŞLAYACAK. DÜZENLEME; MEKANİK VE ELEKTRİKSEL RİSKLERİN YANI SIRA YAZILIM, SİBER GÜVENLİK, UZAKTAN ERİŞİM VE YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ SİSTEMLERİ DE GÜVENLİK DEĞERLENDİRMESİNİN KAPSAMINA ALACAK. AİMSAD YÖNETİM KURULU ÜYESİ VE GENEL SEKRETERİ ARİF ONUR KAÇAK, TÜRK MAKİNE ÜRETİCİLERİNİN YENİ YÜKÜMLÜLÜKLERE UYUM SAĞLAMAK İÇİN HAZIRLIKLARINI ŞİMDİDEN BAŞLATMASI GEREKTİĞİNİ BELİRTEREK, ÖZELLİKLE AVRUPA BİRLİĞİ'NE İHRACAT YAPAN ÜRETİCİLERİN RİSK DEĞERLENDİRMELERİNİ, TEKNİK DOSYALARINI VE UYGUNLUK SÜREÇLERİNİ BUGÜNDEN GÖZDEN GEÇİRMESİ GEREKTİĞİNE DİKKAT ÇEKİYOR.
Avrupa Birliği pazarına makine ihraç eden firmalar için 2027, yeni bir uyum döneminin başlangıcı olacak. Teknik dosyalardan risk değerlendirmelerine, yazılım güvenliğinden makine öğrenmesi kullanan güvenlik bileşenlerine kadar birçok başlık, Yeni Makine Regülasyonu ile yeniden ele alınacak. AİMSAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Sekreteri Arif Onur Kaçak, AİMSAD Dergisi'nde yayımlanan makalesinde, düzenlemenin Türk makine sektörüne getireceği değişiklikleri, üreticilerin karşılaşacağı yeni sorumlulukları ve Türk firmalarının Avrupa pazarındaki konumlarını korumak için bugünden yapması gereken hazırlıkları bakın nasıl anlatıyor?
ARİF ONUR KAÇAK
AİMSAD YÖNETİM KURULU ÜYESİ VE GENEL SEKRETERİ
YENİ MAKİNE REGÜLASYONU NEDİR? NEDEN GÜNDEME GELDİ VE NE ZAMAN UYGULANMAYA BAŞLAYACAK?
Yeni Makine Regülasyonu, Avrupa Birliği'nde makinelerin güvenli şekilde tasarlanması, üretilmesi ve piyasaya sunulmasına ilişkin kuralları günümüzün teknolojik gelişmelerine uyarlamak amacıyla hazırlandı. Mevcut düzenlemenin yürürlüğe girdiği dönemden bu yana yapay zekâ, uzaktan erişim, bağlantılı sistemler, yazılım tabanlı güvenlik fonksiyonları ve otonom makineler gibi birçok yeni teknoloji üretim süreçlerine dâhil oldu. Yeni regülasyon da bu teknolojilerden kaynaklanabilecek riskleri dikkate alarak makine güvenliği alanındaki kuralları kapsamlı biçimde yeniliyor. Düzenleme, 20 Ocak 2027 tarihinden itibaren Avrupa Birliği genelinde uygulanmaya başlayacak ve mevcut Makine Direktifi'nin yerini alacak. Bu tarihten sonra AB pazarına sunulacak makinelerin yeni güvenlik, uygunluk değerlendirmesi, teknik dokümantasyon ve izlenebilirlik şartlarını karşılaması gerekecek. Burada belirleyici olan makinenin üretim tarihi değil, Avrupa Birliği pazarına ilk kez arz edildiği tarih olacak. Bu nedenle özellikle Avrupa Birliği'ne ihracat yapan makine üreticilerimizin geçiş sürecini son ana bırakmadan ürünlerini, risk değerlendirmelerini, teknik dosyalarını ve uygunluk süreçlerini şimdiden gözden geçirmeleri büyük önem taşıyor.
REGÜLASYON HANGİ ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİKLERİ GETİRİYOR?
Yeni düzenleme, makine güvenliğini yalnızca mekanik ve elektriksel risklerle sınırlı tutmayarak yazılım güvenliği, siber güvenlik, uzaktan erişim, bağlantılı sistemler, otonom çalışma ve yapay zekâ destekli uygulamaları da kapsamına alıyor. Üreticilerin, makinelerin dijital bileşenlerinden ve yazılım güncellemelerinden kaynaklanabilecek riskleri de değerlendirmesi gerekecek. Bunun yanı sıra dijital kullanım talimatları, teknik dokümantasyon ve ürün izlenebilirliği konularında yeni yükümlülükler getiriliyor. Dijital kullanım talimatlarının tercih edilmesi halinde, kullanıcıların bu belgelere nasıl erişeceğinin açık biçimde belirtilmesi gerekecek. Bazı yüksek riskli makine gruplarında uygunluk değerlendirme süreçleri de değişirken, firmaların tasarım, Ar-Ge, kalite ve satış sonrası hizmetler birimlerini yeni gerekliliklere göre hazırlaması önem taşıyor.
REGÜLASYONUN YAPAY ZEKÂYA YAKLAŞIMI NASIL?
Makine Regülasyonu, yapay zekâ ve makine öğrenimi tabanlı sistemleri, makinenin güvenli çalışmasını etkiledikleri ölçüde ele alıyor. Avrupa Komisyonu, yeni düzenlemenin güvenlik fonksiyonları yapay zekâ ile desteklenen makineler ile güvenlikle ilgili yazılım verileri ve kontrol sistemlerine yönelik yeni hükümler içerdiğini belirtiyor. Bu kapsamda üreticilerin, söz konusu sistemlerin makinenin kontrolü veya güvenlik fonksiyonları üzerinde oluşturabileceği riskleri değerlendirmesi ve öngörülebilir kullanım koşullarında güvenli çalışmasını sağlaması gerekiyor. Düzenleme ayrıca tamamen veya kısmen kendi kendine gelişen davranış ya da mantığa sahip sistemlerin, makinenin yaşam döngüsü boyunca oluşturabileceği tehlikelerin de dikkate alınmasını öngörüyor. Güvenlik işlevi yerine getiren ve makine öğrenimi yaklaşımları kullanan güvenlik bileşenleri ise daha sıkı uygunluk değerlendirme prosedürlerine tabi tutuluyor.
TÜRKİYE'DEKİ MAKİNE ÜRETİCİLERİ YENİ REGÜLASYONA UYUM SAĞLAMAK İÇİN NELER YAPMALI?
Özellikle Avrupa Birliği'ne ihracat yapan firmalarımızın 20 Ocak 2027 tarihini beklemeden hazırlıklara başlaması gerekiyor. İlk olarak ürün grupları yeni regülasyon kapsamında incelenmeli ve mevcut uygulamalarla yeni yükümlülükler arasındaki farklar belirlenmeli. Ardından risk değerlendirmeleri; yalnızca mekanik ve elektriksel tehlikeleri değil, yazılım, siber güvenlik, uzaktan erişim, yapay zekâ ve bağlantılı sistemlerden kaynaklanabilecek riskleri de kapsayacak şekilde güncellenmeli.
Teknik dosyalar, kullanım talimatları, uygunluk beyanları ve ürün izlenebilirliği süreçleri yeniden gözden geçirilmeli. Firmalar, ürettikleri makinelerin yüksek riskli kategoriler arasında yer alıp almadığını ve bir onaylanmış kuruluşla çalışılmasının gerekip gerekmediğini de belirlemeli. Bunun yanında kullanılan standartların yeni regülasyon karşısındaki durumu ürün bazında değerlendirilmelidir. Tasarım, Ar-Ge, kalite, yazılım ve satış sonrası hizmetler birimlerinin bu sürece birlikte hazırlanması büyük önem taşıyor. Uyum çalışmalarını son döneme bırakmadan bugünden başlatan firmalarımızın AB pazarındaki rekabet gücünü ve ihracat sürekliliğini koruyacağını düşünüyoruz.
