AB KONSEYİ, AVRUPA KOMİSYONU'NUN SINIRDA KARBON DÜZENLEME MEKANİZMASI'NIN (SKDM) NİHAİ ÜRÜNLERE GENİŞLETİLMESİNE YÖNELİK MEVZUAT PAKETİ TASLAĞINA YÖNELİK MÜZAKERE POZİSYONUNU KABUL ETTİ.
Avrupa Birliği Konseyi, 12 Haziran tarihinde Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasını (SKDM) düzenleyen 2023/956 sayılı Tüzükte değişiklik öngören taslak düzenleme üzerinde genel yaklaşımını kabul etti. Düzenleme, SKDM'nin kapsamını yalnızca temel ham maddelerle sınırlı tutmayarak çelik ve alüminyum yoğun nihai ve yarı mamul ürünleri de kapsayacak şekilde genişletmeyi amaçlıyor.
Avrupa Parlamentosu'nun mevzuat taslağına yönelik müzakere pozisyonunu kabul etmesinin ardından, AB kurumları arasında müzakerelerin başlatılması ve 2026 yılı sonuna kadar mevzuat paketinin kabul edilmesi bekleniyor.
Türkiye'nin AB'ye yönelik demir-çelik, alüminyum ve bu girdileri kullanan imalat ürünleri ihracatı dikkate alındığında, SKDM kapsamının genişletilmesi Türk ihracatçıları açısından yeni raporlama ve mali yükümlülükler doğurabilir. Bu açıdan, Türk ihracatçıları için özellikle ürün bazında doğrulanmış emisyon verilerinin sunulması, tedarik zinciri izlenebilirliğinin artırılması ve düşük karbonlu üretim yatırımlarının hızlandırılması önem kazanıyor. Ayrıca AB'nin dolanmayı önlemeye yönelik yeni hükümleri, ihracatçıların emisyon beyanlarında daha ayrıntılı kanıt sunmasını gerektirebilir. Bu nedenle Türk sanayicilerinin SKDM'nin ikinci aşamasına yönelik hazırlıklarını da hızlandırmaları önem arz ediyor.
ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİKLER NELER OLACAK?
1. Kapsamın Aşağı Akım Ürünlere Genişletilmesi: SKDM kapsamı, mevcut çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi sektörlerin ötesine geçerek, bu ürünleri girdi olarak kullanan aşağı akım (downstream) çelik ve alüminyum yoğun ürünleri de kapsayacak. Bu genişleme özellikle yüksek ithalat hacmine ve yüksek karbon kaçağı riskine sahip ürünlere odaklanıyor.
2. Dolanma ve "Kaynak Kaydırma" Uygulamalarına Karşı Önlemler: Taslak düzenleme, üreticilerin düşük emisyonlu tesislerde üretilen malları AB'ye yönlendirip yüksek emisyonlu üretimlerini diğer pazarlarda sürdürmesi şeklindeki "zararlı kaynak kaydırma" (harmful resource shuffling) uygulamalarını açık şekilde hedef alıyor. Komisyon, yüksek risk taşıyan ürün ve ülke kombinasyonları için ek kanıt ve raporlama yükümlülükleri getirebilir.
3. Emisyon Hesaplamalarının Güçlendirilmesi: İthal edilen ürünlerin gerçekten beyan edilen tesiste ve belirtilen dönemde üretildiğinin kanıtlanması istenebilir. Ayrıca çelik ve alüminyum hurdalarının üretim sırasında ortaya çıkan emisyonları da belirli koşullarda hesaplamalara dâhil edilecektir.
4. Elektrik İthalatına İlişkin Düzenlemeler: Elektrik ithalatında kullanılan emisyon faktörlerinin hesaplama yöntemi güncellenmekte, yenilenebilir ve diğer fosil dışı kaynaklar da daha kapsamlı biçimde dikkate alınmaktadır. Ayrıca AB elektrik piyasasına entegrasyon sağlayan üçüncü ülkeler için belirli muafiyet mekanizmaları öngörülmektedir.
5. EFTA ve AEA Ülkeleriyle Uyum: SKDM'nin Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) kapsamında uygulanmasına yönelik hükümler eklenmiş, mekanizmayı benimseyen EFTA ülkeleri için özel düzenlemeler getirilmiştir. Böylece AB ile bu ülkeler arasında ortak bir SKDM alanı oluşturulması hedeflenmektedir.
UYGULAMA TAKVİMİ NASIL OLACAK? KAPSAMDA HANGİ ÜRÜNLER VAR?
Elektrik ithalatına ilişkin bazı yeni hesaplama kuralları geriye dönük olarak 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanacak. Aşağı akım ürünlerin ve yeni öncül girdilerin SKDM kapsamına alınması ise 1 Ocak 2028 tarihinde başlayacak.
Düzenleme, AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanmasını takip eden üçüncü gün yürürlüğe girecekken, yeni mevzuat paketi taslağında kapsama alınması planlanan ürünlere ait liste 26, 72, 73, 74, 83, 84, 85, 87, 90 ve 94'üncü fasıllardaki çeşitli ürünleri kapsayacak. Bu bağlamda kapsama giren bazı ürünler şu şekilde sıralanabilir:
- Belirli buzdolapları, çamaşır makineleri, kurutma makineleri,
- Belirli makine aksam ve parçaları,
- Belirli içten yanmalı motorlar,
- Belirli AC ve DC motorlar ve trafolar,
- Belirli vinçler ve kaldırma araçları,
- Belirli tarım makineleri,
- Belirli iletken teller ve kablolar,
- Belirli otomotiv ürünleri ve bunlara ait bazı aksam ve parçalar,
- Metal ağırlıklı belirli mobilyalar,
- Belirli mutfak malzemeleri,
- Belirli menteşe ve bağlantı parçaları,
- Belirli çiviler.
DÜZENLEMENİN TEMEL AMAÇLARI
- Karbon kaçağı (carbon leakage) riskini azaltmak,
- AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) kapsamında ücretsiz tahsislerin kademeli kaldırılmasıyla ortaya çıkabilecek rekabet bozulmalarını önlemek,
- Üçüncü ülkelerdeki üreticileri karbonsuzlaşmaya teşvik etmek,
- SKDM yükümlülüklerinden kaçınmaya yönelik uygulamaları engellemek,
- Küresel ölçekte sera gazı emisyonlarının azaltılmasına katkı sağlamak.
AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasını düzenleyen 2023/956 sayılı Tüzükte değişiklik öngören taslak düzenleme hakkında ayrıntılı okuma yapmak için aşağıdaki 1 numaralı linke tıklayabilirsiniz. Düzenlemede 84'üncü faslı ilgilendiren ürünlerin listesini ise yine aşağıdaki 2 numaralı linke tıklayarak sayfa 65ten itibaren inceleyebilirsiniz.
2- https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10423-2026-INIT/en/pdf
